Laken dat kocht
Een stof die ook een betaalmiddel was, en wat er mee gekocht werd.
Waarom dit beeld
Een rol rood laken ligt op een tafel, en het stuk dat over de rand afrolt, wordt een donkere zee waarop een klein zeilschip wegvaart. Leidse lakens reisden mee met de schepen van de VOC en de WIC, en in West-Afrika was textiel een betaalmiddel waarmee tot slaaf gemaakte mensen werden gekocht 1. De handel ging twee kanten op: verfstoffen kwamen uit de koloniën en lakens gingen ernaartoe, en tussen 1839 en 1905 maakten honderden textielarbeiders uniformen voor het koloniale leger 2. Pieter de la Court werd rijk met Leids textiel en was een van de grootste investeerders in de WIC, die toen vrijwel uitsluitend slavenhandel dreef 3.
Waarop het steunt · 3
het Leidse laken ging mee
Het bekendste product van de stad reisde mee. Leidse lakens en saaien werden door de VOC en de WIC over de wereld vervoerd, en in West-Afrika dienden ze als ruilgoed: textiel was een betaalmiddel waarmee tot slaaf gemaakte mensen werden gekocht. De WIC verspreidde zelfs tekeningen van de officiële lakenmerken om namaak tegen te gaan.
Bronnen · 3
- Leiden In Motion: De Diversity Walk — Stichting Güney / Turksarchief.nl
- Museum De Lakenhal — 'Onderzoek toont relatie tussen Leidse lakenhandelaar en slavernijverleden'
- Vooronderzoek Koloniale en slavernijgeschiedenis van de stad Leiden — Giay, Sow & Ramackers (2025)
koffie, thee en uniformen
Koloniale producten leverden in Leiden zelf werk op: koffie en thee zorgden voor veel werkgelegenheid, omdat Leidenaren ze op straat gingen verkopen. De textielindustrie importeerde verfstoffen uit de koloniën en verhandelde haar lakens ernaartoe. Tussen 1839 en 1905 verdienden honderden textielarbeiders er een zakcentje bij met het maken van uniformen voor het koloniale leger in Nederlands-Indië, Suriname en Curaçao.
Bronnen · 2
- Leiden In Motion: De Diversity Walk — Stichting Güney / Turksarchief.nl
- Universiteit Leiden — 'Kennis, kleding en koffie: zo maakte Leiden deel uit van het koloniale en slavernijverleden' (2024)
Pieter de la Court
Pieter de la Court (1618-1685) en zijn broer Johan begonnen als student in Leiden een textielbedrijf en werden er rijk mee; als familie van Vlaamse komaf bleef de Leidse elite hen buitensluiten. Met 'Interest van Holland' (1662) en de 'Politike Weeg-schaal' leverden zij het theoretische fundament voor wat raadpensionaris Johan de Witt de 'ware vrijheid' noemde. Tegelijk was De la Court een van de grootste investeerders in de WIC, die in die jaren vrijwel uitsluitend slavenhandel dreef. Zijn bekende zin over wie 'niemands slaaf en niemands tiran' wil zijn ging over politieke onderdrukking, niet over de slavernij in de koloniën.
Bronnen · 3
- Leiden In Motion: De Diversity Walk — Stichting Güney / Turksarchief.nl
- Universiteit Leiden — 'Pieter de la Court: omstreden in zijn tijd — en nu nog steeds' (2018)
- Mare / Doorbraak — 'Was Pieter de la Court wel een vrijdenker?'
Deelt zijn plekken met · 6
Genoemd naar een kustHerenhuizen aan de grachten (Slavernij/Kolonialisme) · Herenhuizen aan het Rapenburg
Alleen de opbrengstHerenhuizen aan de grachten (Slavernij/Kolonialisme) · Herenhuizen aan het Rapenburg
Dezelfde routeHerenhuizen aan de grachten (Slavernij/Kolonialisme)
In de stoomHerenhuizen aan de grachten (Slavernij/Kolonialisme)
Het zwijgenHerenhuizen aan het Rapenburg
Mee naar huisHerenhuizen aan het Rapenburg
Geschilderd met een beeldmodel op basis van de feiten op deze pagina, en met de hand gekozen. City in Motion.