Half uitgevaren
Sommigen vertrokken, sommigen bleven; beide helften zijn het verhaal.
Waarom dit beeld
Een houten schip met gerafelde kobaltblauwe zeilen ligt met een touw vast aan een stenen kade, en zijn dek is uitgegroeid tot een tuin van bomen en bloemen: klaar om uit te varen, en toch blijvend. In 1620 vertrok minder dan de helft van de Leidse Pilgrims met de Speedwell en de Mayflower; de rest volgde later of helemaal niet 1, en hun leider John Robinson bleef achter en stierf hier in 1625 2. Boeken gingen beide kanten op: de handschriften van Erpenius werden in 1625 verkocht en gingen de zee over naar Cambridge 3, terwijl Scaliger zijn boeken in vreemde talen naliet aan de Universiteitsbibliotheek, het legaat waarop Leiden uitgroeide tot een centrum voor de studie van het Midden-Oosten 5. Niet geschilderd, maar dezelfde splitsing: rond 1990 hield Brill zijn uitgeverij en liet het zijn antiquariaat onder een andere naam verdergaan 4.
Waarop het steunt · 5
wie er vertrok en wie bleef
Leiden was geen tussenstop maar bijna twaalf jaar hun woonplaats. In 1620 vertrok minder dan de helft van de gemeenschap: zij voeren vanuit Delfshaven met de Speedwell naar Southampton en stapten daar over op de Mayflower. Van de 102 opvarenden van de Mayflower waren er 41 Pilgrim. De rest volgde later of helemaal niet — met de Fortune (1621), de Anne en de Little James (1623) en een tweede Mayflower (1629).
Bronnen · 2
- Nederlandstalige Wikipedia — Pilgrim Fathers: Speedwell, Mayflower, Fortune, Anne, Little James
- Pieterskerk Leiden — 'Pilgrims: tentoonstelling & historie'
John Robinson
Hun geestelijk leider John Robinson ging niet mee. Hij bleef in Leiden achter om te zorgen voor de Pilgrims die de oversteek nog niet konden maken, en stierf hier in 1625. Hij ligt begraven in de Pieterskerk.
Bronnen · 2
- Pieterskerk Leiden — 'Pilgrims: tentoonstelling & historie': graf van John Robinson (1625)
- Nederlandstalige Wikipedia — Pilgrim Fathers
de collectie die wegging
Erpenius stierf op 13 november 1624 aan de pest, veertig jaar oud. Zijn handschriften bleven niet in Leiden: in 1625 kocht George Villiers, hertog van Buckingham, de collectie; de weduwe van Buckingham liet die na aan de universiteit van Cambridge, en na langdurige onderhandelingen met bibliothecaris Abraham Whelock kwam zij daar in 1632 aan. De boeken van Scaliger bleven; die van Erpenius gingen de zee over.
Bronnen · 2
- Cambridge University Library Special Collections — 'Thomas Erpenius: an Arabist of many talents': Buckingham 1625, aankomst in Cambridge 1632, onderhandelingen met Abraham Whelock
- Thomas van Erpe — Engelstalige Wikipedia: overlijden aan de pest, 13 november 1624
rond 1990
Rond 1990 besloot Brill zich te beperken tot zijn kernactiviteit, het wetenschappelijk uitgeven. In 1989 werd de drukkerij afgestoten en kort daarna ook het antiquariaat, dat werd verkocht aan Rijk Smitskamp. De winkel ging dus niet dicht en werd geen museum: hij ging uit het bedrijf en verder onder een andere naam.
Bronnen · 2
- Allard Pierson (UvA) — Archief van Uitgeverij Brill: concentratie op wetenschappelijk uitgeven, drukkerij 1989, antiquariaat 1990 afgestoten
- Leiden University Libraries — Collection Guides (ubl131): Brill verkocht het antiquariaat aan Smitskamp
het legaat
Scaliger stierf op 21 januari 1609 in Leiden, na zestien jaar in de stad. In zijn testament liet hij aan de Universiteitsbibliotheek 'tous mes livres de langues estrangeres, Hebraiques, Syriens, Arabiques, Ethiopiens' na — al zijn boeken in vreemde talen. Volgens de bibliotheekcatalogus van 1612 ging het om 210 handschriften en drukken, naast 48 Griekse en Latijnse handschriften. Op dat legaat is Leiden uitgegroeid tot een centrum voor de studie van het Midden-Oosten; de oosterse handschriftencollectie telt er inmiddels meer dan 27.000.
Bronnen · 3
- Universiteit Leiden — 'Josephus Scaliger: groot geleerde en brompot' (2020)
- 'Tous mes livres de langues estrangeres': het oosterse legaat van Josephus Justus Scaliger (Kleine publikaties van de Leidse Universiteitsbibliotheek nr. 79, 2009)
- Universiteitsbibliotheek Leiden — Midden-Oosterse bijzondere collecties
Deelt zijn plekken met · 11
Het legaatGedenksteen voor Scaliger · Voormalige Boekhandel E.J. Brill
Mee naar huisLeiden American Pilgrim Museum
Ver gerichtLeiden American Pilgrim Museum
De uittochtLeiden American Pilgrim Museum
Blijven wie je bentLeiden American Pilgrim Museum
Sterren in het ArabischGedenksteen voor Scaliger
Naar het Oosten door de boekenGedenksteen voor Scaliger
Eén lange lijnVoormalige Boekhandel E.J. Brill
Steeds opnieuwThomas van Erpe (Erpenius)
Gedragen door éénThomas van Erpe (Erpenius)
Bezit de lettersThomas van Erpe (Erpenius)
Geschilderd met een beeldmodel op basis van de feiten op deze pagina, en met de hand gekozen. City in Motion.