Card

de plantages lagen overzee

In Leiden en omstreken lagen geen plantages: die lagen overzee. Crawassibo lag in Suriname; de Leidse lakenhandelaar Daniel van Eijs (1688-1739) was nauw verbonden met vier plantages in Berbice, een Nederlandse kolonie aan de noordkust van Zuid-Amerika. Wat naar Leiden kwam was niet de plantage maar haar opbrengst: de producten en het geld.

de burgemeester en zijn plantage

Johan van der Maersche beheerde decennialang de suikerplantage Crawassibo in Suriname. In 1719 keerde hij terug naar Leiden en werd meteen in het stadsbestuur opgenomen; eigenaar van de plantage bleef hij. Terwijl hij burgemeester van Leiden was, produceerden tot slaaf gemaakte mensen in Suriname suiker voor zijn winst, en tot aan zijn dood in 1743 kwam er elk jaar een scheepslading suiker. In 1697 had hij bij de WIC nog geklaagd dat van de twintig 'bestelde' mensen er maar tien waren geleverd.

de gracht van de rijken

Het Rapenburg was de deftigste gracht van Leiden: hier woonden regenten, hoogleraren en rijke kooplieden. In de zeventiende en achttiende eeuw woonden er ook plantage-eigenaren, en sommigen namen bij terugkeer hun Afrikaanse bedienden mee naar Leiden. Die mensen woonden hier niet als vrije bewoners van een herenhuis, maar als personeel.

Deshima

Van 1641 tot 1854 hadden de Nederlanders een handelspost op Deshima, een kunstmatig eiland in de baai van Nagasaki. Twee eeuwen lang waren zij het enige westerse land dat met Japan mocht handelen, en daarmee Japans venster op de buitenwereld. Er gingen Chinese zijde, katoen, suiker, geneesmiddelen, hertenhuiden, boeken en wetenschappelijke instrumenten heen; koper, zilver, kamfer, porselein, lakwerk en rijst kwamen terug.