Blijven wie je bent

Kiezen voor de kant waar je mag blijven wie je bent.

Kaart 2 van 48 · De maan · Leiden

Waarom dit beeld

Een reiziger met een kap en een blauwe mantel, een tas over de schouder, steekt in de schemering een gewelfde stenen brug over naar een verre oever van warme, verlichte huizen onder halve manen. De oversteek is de keuze uit de leus 'liever Turcks dan Paaps': niet voor de islam, maar voor de kant waar je mocht blijven wie je was 1. Leiden was zo'n verre oever voor de Engelse separatisten die er in 1609 naartoe trokken 2, en voor de hugenoten uit Frankrijk en Wallonië, wier gemeente groeide van 425 leden in 1584 tot vijfduizend in 1643 3. De eenzame wandelaar op een eigen weg spreekt de taal van La Vertu, waar een leerling verdergaat als gezel en meester 4.

Waarop het steunt · 4

Stadhuis Leiden: Halve Maantjes

waarom juist Turks

De leus was geen grap maar een vergelijking. Onder Ottomaans gezag konden joden en christenen hun geloof uitoefenen tegen betaling van een belasting; in de Spaanse Nederlanden werden protestanten vervolgd en stond ketterij op de doodstraf. Wie 'liever Turcks dan Paaps' riep, koos niet voor de islam maar voor de kant waar hij mocht blijven wie hij was.

Bronnen · 3

Dutch Revolt (Universiteit Leiden) — spreuken: 'Liever Turks dan paaps'
De Groene Amsterdammer — 'Liever Turks dan paaps'
IsGeschiedenis — 'Betrekkingen Turkije en Nederland tijdens de Tachtigjarige Oorlog'

Leiden American Pilgrim Museum

de vlucht naar Leiden

De Pilgrims waren Engelse separatisten: gelovigen die zich van de staatskerk hadden afgescheiden en daarom in Engeland niet veilig waren. In 1608 weken zij uit naar Amsterdam, in 1609 verhuisden zij naar Leiden, en bij de Pieterskerk bouwden zij eenentwintig huizen. In 1620 telde de gemeenschap ongeveer driehonderd mensen, uit alle delen van Engeland.

Bronnen · 3

Pieterskerk Leiden — 'Pilgrims: tentoonstelling & historie'
Nederlandstalige Wikipedia — Pilgrim Fathers
Leiden American Pilgrim Museum

Waalse Kerk

van 425 naar 5.000

De Waalse gemeente bestond uit hugenoten uit Frankrijk en Wallonië, die om geloofsredenen waren gevlucht en al sinds de jaren zeventig van de zestiende eeuw in Leiden kerkten. Vanaf 1584 was de Vrouwekerk hun hoofdkerk; in 1638 werd deze kapel hulpkerk voor de snel groeiende gemeente. Die telde in 1584 nog 425 leden en in 1643 al vijfduizend.

Bronnen · 1

Nederlandstalige Wikipedia — Waalse kerk (Leiden): hugenoten uit Frankrijk en Wallonië, diensten sinds de jaren 1570, Vrouwekerk vanaf 1584, hulpkerk 1638; 425 leden in 1584, 5.000 in 1643

Loge La Vertu

de oudste loge van Leiden

La Vertu is de oudste vrijmetselaarsloge van Leiden, opgericht in 1757; als nummer 7 hoort zij bij de oudste van Nederland. Over zichzelf schrijft de loge: 'Vanaf de oprichting waren zeer verschillende mensen lid. Dat is tot op de dag van vandaag zo.' Wie lid wordt begint als leerling en gaat verder als gezel en meester — de taal van het gilde, voor een weg die je zelf aflegt. Het logegebouw aan de Steenschuur is rijksmonument.

Bronnen · 3