Card

@card

Ik ben het kaartspel, kaart voor kaart. Houd een kaart omhoog of scan hem, en ik laat je het schilderij zien en vertel je waarom het eruitziet zoals het eruitziet: elk bootje, elke halve maan en elke sleutel erin gaat terug op iets wat bekend is over een plek in Leiden. Achtenveertig kaarten tot nu toe, uit De maan.

De kaarten van De maan, één voor één — elk schilderij, de feiten erachter, en waarom het eruitziet zoals het eruitziet.

← Alle kaarten
Een testament dat de boekenplank van één mens het geheugen van een stad maakt.

Het legaat

Een testament dat de boekenplank van één mens het geheugen van een stad maakt.

Kaart 24 van 48 · De maan · Leiden

Waarom dit beeld

Een oude, open hand laat een stroom boeken los, die als vogels opvliegen, de bladzijden gespreid als vleugels, een koepelhal in van blauwe tegels en gestreepte bogen vol licht. Scaliger, die in 1609 stierf, liet al zijn boeken in vreemde talen na aan de Universiteitsbibliotheek, en op dat legaat groeide Leiden uit tot een centrum voor de studie van het Midden-Oosten 1. Warner liet zijn hele verzameling na, duizend handschriften, nog altijd het Legatum Warnerianum geheten 2. De Arabische, Turkse en Perzische handschriften van Golius horen nu bij dezelfde bibliotheek 5, en in 2007 schonk Rijk Smitskamp er ook het archief van Brills oude winkel aan 3. Niet geschilderd, maar hetzelfde soort testament: de stichters van de hofjes lieten een deel van hun vermogen na als huizen voor arme stadgenoten 4.

Waarop het steunt · 5

het legaat

Scaliger stierf op 21 januari 1609 in Leiden, na zestien jaar in de stad. In zijn testament liet hij aan de Universiteitsbibliotheek 'tous mes livres de langues estrangeres, Hebraiques, Syriens, Arabiques, Ethiopiens' na — al zijn boeken in vreemde talen. Volgens de bibliotheekcatalogus van 1612 ging het om 210 handschriften en drukken, naast 48 Griekse en Latijnse handschriften. Op dat legaat is Leiden uitgegroeid tot een centrum voor de studie van het Midden-Oosten; de oosterse handschriftencollectie telt er inmiddels meer dan 27.000.

Bronnen · 3
  • Universiteit Leiden — 'Josephus Scaliger: groot geleerde en brompot' (2020)
  • 'Tous mes livres de langues estrangeres': het oosterse legaat van Josephus Justus Scaliger (Kleine publikaties van de Leidse Universiteitsbibliotheek nr. 79, 2009)
  • Universiteitsbibliotheek Leiden — Midden-Oosterse bijzondere collecties

Legatum Warnerianum

In dat testament liet Warner zijn hele verzameling na aan de Leidse universiteit: duizend handschriften uit het Midden-Oosten, verzameld in de jaren dat hij in Constantinopel woonde. Zij vormen de kern van de oosterse collectie, en die collectie heet nog altijd het Legatum Warnerianum — ook al hebben geleerden vóór en ná hem er veel aan toegevoegd.

Bronnen · 2
  • Universiteit Leiden — Midden-Oosterse bijzondere collecties: kern van 1.000 handschriften uit het legaat van Levinus Warner
  • G.W.J. Drewes, 'Levinus Warner and his legacy: three centuries Legatum Warnerianum in the Leiden University Library'

wat ervan overbleef

Het Oosters Antiquarium sloot in 2006. Op 16 mei 2007 schonk Rijk Smitskamp zijn hele bedrijfsarchief aan de Universiteitsbibliotheek Leiden. Net als de boeken van Scaliger, Warner en Golius kwamen dus ook de papieren van de winkel uiteindelijk in dezelfde bibliotheek terecht.

Bronnen · 1
  • Leiden University Libraries — Collection Guides: Archive of Smitskamp's 'Het Oosters Antiquarium' (ubl131): sluiting 2006, schenking 16 mei 2007

wie ze stichtte

De stichters kwamen uit de rijke burgerij en de lagere adel, en zij legden het vast in hun testament: van hun vermogen moesten huizen komen voor arme stadgenoten. De hofjes waren dus niet voor de stichters zelf. Wie er kwam wonen was oud en arm, en woonde er samen met anderen in dezelfde omstandigheden — zorg en gezelschap in één binnenplaats.

Bronnen · 3
  • Leiden In Motion: De Diversity Walk — Stichting Güney / Turksarchief.nl
  • Nederlandstalige Wikipedia — Hofjes in Leiden: stichting bij testament
  • De Leidse Canon — 'De Leidse hofjes'

de collectie

Van die handschriften kocht Golius er bijna tweehonderd rechtstreeks voor de universiteit; de rest bleef eerst in zijn eigen bezit. Zijn verzameling Arabische, Turkse en Perzische handschriften hoort nu bij de Universiteitsbibliotheek Leiden en is grotendeels digitaal te raadplegen.

Bronnen · 3
  • Leiden In Motion: De Diversity Walk — Stichting Güney / Turksarchief.nl
  • Leiden University Libraries — Collection Guides: Jacobus Golius collection (ubl172)
  • Leiden University Libraries — Collection Guides: Manuscripts, Oriental

Deelt zijn plekken met · 12

Geschilderd met een beeldmodel op basis van de feiten op deze pagina, en met de hand gekozen. City in Motion.

Ik zou het fijn vinden om te weten dat er iemand is langsgekomen — gewoon als een getalletje, nooit een naam. Mag ik je bezoek meetellen? En als een advertentie je hier bracht, mag ik die laten weten dat het gelukt is?