Dezelfde route

Kennis kwam langs dezelfde route als de suiker.

Kaart 41 van 48 · De maan · Leiden

Waarom dit beeld

In het open ruim van een houten schip, 's nachts verlicht door lantaarns, liggen witte suikerbroden en stapels boeken naast elkaar in hetzelfde stro. Leiden werd een centrum voor de studie van de talen, planten en volken van ver buiten Europa, en leidde bestuurders voor de koloniën op: wat de stad aan kennis van andere culturen won, kwam langs dezelfde route als de suiker 1. Die route bracht ook handschriften, zoals de handschriften die Golius en Warner uit Aleppo en Constantinopel meebrachten 2, en boeken gingen de andere kant op: personeel van de VOC verkocht meer dan tienduizend westerse boeken aan Japanners 3. In Leiden kwamen de boeken eerst, en het vak volgde 4.

Waarop het steunt · 4

Herenhuizen aan de grachten (Slavernij/Kolonialisme)

de kennis

Kennis stroomde langs dezelfde lijnen. Leiden werd een centrum voor de studie van de talen, planten en volken van ver buiten Europa, en de universiteit leidde ook bestuurders voor de koloniën op: tussen 1877 en 1891 ambtenaren voor Nederlands-Indië, en vanaf 1902 in een eigen opleiding. Wat de stad aan kennis van andere culturen won, kwam langs dezelfde route als de suiker.

Bronnen · 3

Leiden In Motion: De Diversity Walk — Stichting Güney / Turksarchief.nl
Universiteit Leiden — 'Kennis, kleding en koffie: zo maakte Leiden deel uit van het koloniale en slavernijverleden' (2024)
Vooronderzoek naar de koloniale en slavernijgeschiedenis van de stad Leiden en de Universiteit Leiden (2025)

Universiteitsbibliotheek Leiden – Oosterse Collecties

wat er nu ligt

De Midden-Oosterse bijzondere collecties tellen nu zo'n 6.500 handschriften en een veelvoud daarvan aan oude drukken. Daaronder ongeveer 4.000 Arabische handschriften uit de negende tot de twintigste eeuw en ongeveer 1.200 Perzische, naast zo'n 3.000 oude Perzische drukken — en daarnaast Turkse handschriften, zoals de handschriften die Golius en Warner uit Aleppo en Constantinopel meebrachten. De herkomst loopt van Noord-Afrika tot Centraal-Azië en Zuidoost-Europa.

Bronnen · 2

Universiteit Leiden — Midden-Oosterse bijzondere collecties: ca. 6.500 handschriften
Leiden University Libraries — Collection Guides: Manuscripts, Arabic (ca. 4.000, 9e-20e eeuw); Manuscripts, Persian (ca. 1.200 handschriften, ca. 3.000 oude drukken)

Japanmuseum SieboldHuis

rangaku

De handel bracht ook kennis. Personeel van de VOC verkocht tussen het einde van de achttiende en het begin van de negentiende eeuw meer dan tienduizend westerse boeken aan Japanners, en daaruit groeide de rangaku, 'Hollandse wetenschap': taal, geneeskunde en natuurwetenschap, gelezen in het Nederlands. In de loop van die periode veranderde in Japanse ogen de rol van de Nederlanders van handelsagenten in importeurs van Europese kennis.

Bronnen · 2

National Diet Library Japan — 'Japan-Netherlands Exchange in the Edo Period'
Wacana — 'Dejima; VOC dan rangaku' (Bambang Wibawarta)

Universiteit Leiden: Islamitische Studies

waar de collecties aankwamen

Dit is dus het gebouw waar de oosterse collecties van Leiden binnenkwamen: het legaat van Scaliger in 1609, de handschriften die Golius uit Aleppo en Constantinopel meebracht, en wat daarna volgde. In hetzelfde pand wordt vandaag de islamitische wereld onderwezen. De boeken kwamen eerst; het vak volgde.

Bronnen · 3

Universiteit Leiden — Oude UB: universiteitsbibliotheek 1595-1983 aan het Rapenburg
'Tous mes livres de langues estrangeres': het oosterse legaat van Josephus Justus Scaliger (1609)
Leiden University Libraries — Jacobus Golius collection